آزمایش های تکمیلی و فوق تخصصی بررسی بیماری های متابولیک

  • 10 اکتبر, 2019
  • بازدید : 112

تست غربالگری نوزادی به روش MS/MS برای ۳۴ بیماری متابولیک اولیه طراحی شده است و در حین این تست حدود ۲۴ بیماری دیگر هم به صورت ثانویه ممکن است شناسایی شود. متاسفانه این روش قادر به شناسایی تمام موارد بیماری های متابولیک که بیش از ۷۰۰ نوع را شامل می شود نبوده و تنها موارد شایع و قابل درمان را در بر می گیرد. در عین حال همین موارد شایع نیز چنانچه از نوع خفیف باشند ممکن است در تست غربالگری قابل تشخیص نباشند. در برخی از موارد نیز نتایج مثبت در تست غربالگری نوزادی ممکن است به دلیل ابتلا به بیماری متابولیکی نبوده و مربوط به علل محیطی و یا زایمانی باشد که موجب نتایج مثبت کاذب در تست می شوند.

از این رو برای مرحله دوم، تست های تکمیلی جهت تایید تشخیص و یا رد موارد مشکوک طراحی شده اند که شامل بررسی آمینو اسیدهای خون به روش HPLC – آسیل کارنیتین های پلاسما به روش LC MS/MS- کروماتوگرافی آمینواسید و قند ادرار- بررسی اسیدهای ارگانیک ادرار به روش  GC-MS و سایر تست ها مانند قند- اسیدخون- امونیاک- لاکتات و پیرووات- تست های کبدی و کلیوی – کتون ادرارو… می باشد. در برخی موارد ممکن است نیاز به انجام تست های مرحله سوم مانند بررسی مایع مغزی– نخاعی و یا تست های تهاجمی مانند بیوپسی کبد- پوست یا عضله برای بررسی های آنزیمی نیز باشد.

انجام تست های تکمیلی نه تنها در مواردی که تست غربالگری مثبت می شود بلکه در سایر مواردی که تست غربالگری نرمال بوده اما علایمی دال بر بیماری های متابولیک مانند تاخیر تکاملی- تشنج بدون علت- شلی عضلانی- بزرگی کبد و طحال- استفراغ مکرر- افت قند خون- افزایش اسید و یا آمونیاک خون و… وجود داشته باشد، ضروری است.

نهایتا پزشک معالج بر اساس نتایج این تست ها قادر به تعیین نوع بیماری بوده و تست ژنتیک مرتبط با بیماری مورد نظر را به منظور تشخیص قطعی و تایید نهایی بیماری درخواست می نماید؛ که برای انجام تست های پیش از تولد به عنوان یک تست پیش نیاز و ضروری می باشد و بدون انجام آن امکان آمنیوسنتز و پیشگیری از تولد فرزند مبتلا وجود نخواهد داشت.

متاسفانه در بسیاری از موارد بیومارکر مشخصی برای تشخیص قطعی بیماری وجود ندارد و ممکن است از همان ابتدا انجام تست های وسیع ژنتیکی مانند (Whole Exome Sequencing (WES  به روش (Next Generation Sequencing (NGS  برای تشخیص قطعی بیماری توصیه گردد.

 بایستی توجه داشت که انتخاب نوع تست تکمیلی به عهده متخصص متابولیک می باشد چرا که بسته به نوع بیماری احتمالی، آزمایشات متفاوتی وجود دارد که با محدود کردن آنها می توان از انجام موارد غیر ضروری که اغلب گران و زمان بر نیز می باشند اجتناب نمود.

 

X