غربالگری جامع بیماری های متابولیک نوزادان (۳۷ بیماری) با روش TMS

  • 7 اکتبر, 2019
  • بازدید : 118

بیش از صدها بیماری متابولیک ارثی تاکنون شناسایی شده که بسیاری از موارد آن پیچیده بوده و نیاز به روش های تشخیصی پیچیده دارد یکی از این روش ها تکنیک MS/MS اسپکترومتری (TMS) می باشد که در اکثر مراکز معتبر دنیا موجود بوده و به منظور غربالگری و شناسایی بیماری های متابولیک مورد استفاده قرار می گیرد. بیماری های متابولیک مادرزادی قابل شناسایی با این روش بیش از ۳۰ بیماری می باشد که به سه گروه عمده تقسیم بندی می شوند:

الف- اختلالات آمینواسیدها

ب- اختلالات اسیدهای چرب

ج- اختلالات متابولیسم ارگانیک اسیدها

به کمک این تکنولوژی پیشرفته می توان تمام موارد ناشی از این سه دسته بیماری ها را در زمان کوتاه شناسایی کرد لیکن برای برنامه های غربالگری تعداد محدودی از بیماری ها انتخاب می شوند. ملاک این انتخاب قابل درمان بودن آن بیماری، امکان پیشگیری از عوارض جبران ناپذیر و وجود روش تاییدی برای تشخیص قطعی بیماری است. لذا هرگز نمی توان تمام بیماری های متابولیکی را در برنامه غربالگری گنجاند چرا که در بسیاری از موارد درمان موثری برای آنها وجود ندارد. موارد درمان پذیر نیز اغلب به رژیم های غذایی مخصوص و مصرف شیرهای رژیمی و گاها داروهای ویژه نیازمندند و با این تمهیدات نیز درمان قطعی ممکن نبوده و تنها می توان از بروز عوارض بیماری جلوگیری نمود. لذا شناسایی موارد غیر قابل درمان از این جهت حائز اهمیت است که می توان از ابتلا فرزند بعدی در حاملگی های آتی به کمک روش های تشخیصی ژنتیکی با انجام تست پیش از تولد (PND) بر روی نمونه CVS و یا آمنیوسنتز جلوگیری نمود.

الف) اختلالات متابولیکی آمینو اسیدها

 آمینو اسیدها واحدهای کوچک سازنده پروتیین های بدن می باشند و حدود ۲۰ نوع آمینو اسید در بدن موجود است که آنزیم های متعددی برای ساخت یا تجزیه آنها در بدن فعالیت می نماید. کمبود تعدادی از این آنزیم ها موجب کاهش برخی از آمینو اسیدها و تجمع برخی دیگر شده و اثرات سمی برای بدن به ویژه برای مغز ایجاد می نماید. علایم این گروه از بیماری ها بسته به نوع نقص آنزیمی و نوع ماده ایی که تجمع می یابد متفاوت است. حتی در افرادی با یک نقص آنزیمی نیز علایم یکسان نبوده و بسته به شدت نقص آنزیمی علایم متغیر می باشد. این بیماران در بدو تولد کاملا طبیعی بوده و هیچ علامتی ندارند و در طول زمان به دنبال مصرف شیر و تجمع مواد سمی و یا به دنبال یک استرس (که در نوزاد معمولا گرسنگی طولانی و یا عفونت است) کم کم علایم ظاهر می شود. علایم کلی بصورت افت قند خون، بیحالی، عدم شیر خوردن، بیقراری، تشنج، عدم وزن گیری، تاخیر تکاملی، عدم رشد سر، اختلالات حرکتی، سفتی یا شلی بیش از حد عضلات، درگیری کبدی و اغما می باشد. در صورت بروز علایم معمولا درمان مشکل بوده و در صورت درمان موفق نیز اغلب عوارض ناشی از بیماری باقی می ماند. لذا ضروریست این بیماری ها پیش از علامت دار شدن شناسایی و به موقع درمان شوند. با درمان به موقع می توان از عوارض ذکر شده تا حد زیادی جلوگیری نمود و یک زندگی سالم برای کودک فراهم کرد. اغلب این بیماری ها به صورت اتوزوم مغلوب به ارث می رسند. بیشتر بدانیم…..

ب) اختلالات متابولیکی اسیدهای چرب

 حدود ۱/۳ انرژی مورد نیاز بدن از چربی تامین می گردد که عمدتا به صوت تری گلیسیرید در منابع غذایی مانند روغن های گیاهی- لبنیات- گوشت- ماهی و… موجود می باشد. به دنبال هضم چربی در روده باریک اسیدهای چرب آزاد شده و با جریان خون و سیستم لنف وارد کبد شده و در آنجا متابولیزه می شود. تجزیه چربی در سلول و درون میتوکندری بایستی انجام شود و برای ورود به میتوکندری برای اسیدهای چربی که زنجیره بلندی دارند نیاز به یک ناقل به نام کارنیتین می باشد که کمبود آن می تواند در فرایند متابولیسم چربی ها اختلال ایجاد نماید. اختلالات متابولیسم اسیدهای چرب، گروهی از بیماری های متابولیک محسوب می شوند که طی آن آنزیم های مرتبط با اکسیداسیون اسیدهای چرب در میتوکندری دچار اختلالات فعالیت هستند و تولید انرژی در بدن مختل می شود. از طرف دیگر تولید کتون هم که خود منبع انرژیست و در مراحل انتهایی متابولیسم اسیدهای چرب تولید می شود مختل شده و زمینه ساز افت قند بیشتر در این بیماران می باشد. علایم کلی این بیماری ها مشتمل بر افت قند، استفراغ مکرر، نارسایی کبدی، ضعف عضلانی، مشکلات قلبی، تشنج و اغما می باشد که مجموعه علایم این کریز متابولیک را به نام سندروم شبه ری می نامند. بر خلاف اغلب بیماری های متابولیک دیگر که افت قند با افزایش تولید کتون همراه می باشد، در این بیماران کتون ادرار منفی یا ناچیز است که به تشخیص بیماری کمک می نماید. بیشتر بدانیم …

ج) اختلالات متابولیکی اسیدهای ارگانیک

 ارگانیک اسیدها دسته ایی از اسیدهای آلی در بدن هستند که در نتیجه  اختلال در متابولیسم اسیدهای آمینه یا اسیدهای چرب تولید شده و در مایعات بدن تجمع می یابند و اثرات سمی برای بدن و به ویژه مغز دارند. نقایص آنزیمی متعددی در این مسیر موجب بروز ارگانیک اسید می گردد که علایم آنها بسته به نوع اسید ارگانیکی که تجمع می یابد متفاوت است و حتی در یک نوع اختلال ارگانیک اسید علایم از فرد به فرد بسته به میزان شدت نقص آنزیمی متفاوت می باشد. شیوع بیماری ها به تنهایی کم است اما در مجموع ۱/۲۰۰۰۰ تولد زنده را شامل می شود.

اغلب نوزادان در چند روز تا چند هفته بعد از تولد هیچ علامتی ندارند و به دنبال مصرف شیر و پروتیین و تجمع اسیدهای آلی کم کم علایم ظاهر می شود. علایم کلی این بیماری ها به واسطه تجمع اسید و آمونیاک و افت قند در بدن بوده که مجموعا به نام کریز متابولیک معروف است که شامل خواب آلودگی- بیحالی- بی اشتهایی- عدم وزن گیری- استفراغ مکرر- تنفس تند- نارسایی کبد- کم خونی- افت کلسیم خون- سفتی یا شلی غیر طبییعی عضلات- رشد دور سر غیر طبیعی- تشنج و اغما می باشد که در صورت عدم درمان به موقع به مرگ کودک منتهی می شود. تشخیص بیماری با تست غربالگری از قطره خون پاشنه پا در چند روز اول تولد و پس از شروع تغذیه امکان پذیر می باشد. که با افزایش متابولیت های مرتبط با اسید آلی می توان نوع بیماری را شناسایی نمود. نمونه ادرار برای بررسی نوع اسید آلی و به عنوان تست تکمیلی نیاز می باشد. همچنین بر خلاف اختلالات اسیدهای چرب در این نوع اختلالات، میزان کتون ها در ادرار بسیار بالا می باشد که در افتراق این دو گروه بیماری می تواند کمک کننده باشد. برای تایید تشخیص از تست های ژنتیک می توان استفاده کرد. بررسی ژنتیک به تشخیص پیش از تولد (PND) برروی نمونه CVS و یا از طریق آمنیوسنتز جهت پیشگیری از تولد فرزند مبتلا بعدی نیز کمک می نماید. برای این منظور بایستی حتما جهش بیماری زا در نوزاد مبتلا و والدین ناقل پیش از بارداری مشخص شده باشد تا در بارداری بعدی بتوان تست PND را انجام داد.

درمان کلیه اختلالات با محدودیت مصرف پروتئین (وگاها چربی)- مصرف بیشتر موادقندی و پرهیز از ناشتایی طولانی مدت- استفاده از شیرهای رژیمی در برخی موارد خاص- مصرف داروها برای درمان اسید خون و افزایش آمونیاک (مانند بیکربنات- سدیم بنزووات و فنیل بوتیرات) و گاها برای دفع اسید و یا آمونیاک نیاز به دیالیز می باشد. نهایتا در برخی موارد که به خوبی به درمان پاسخ نمی دهند ممکن است پیوند کبد کمک کننده باشد. از انواع شایع این اختلالات می توان به متیل مالونیک اسیدمی- پروپیونیک اسیدمی- ایزووالریک اسیدمی و گلوتاریک اسیدمی تیپ ۱ اشاره نمود. گهگاه گلو تاریک اسیدمی تیپ ۲ را نیز جزو این دسته طبقه بندی می نمایند که در مبحث اختلالات اکسیداسیون اسیدهای چرب به آن اشاره شده است. توارث اغلب انواع این اختلالات به فرم اتوزوم مغلوب می باشد. بیشتر بدانیم …


رزرو نوبت آنلاین

بارگذاری...

 

 

 

 

X