بررسی وضعیت ناقلی زوجین از نظر موتاسیون های شناخته شده مرتبط با بیماری های اتوزوم مغلوب موجود در خانواده

مواردی وجود دارد که عضو مبتلای خانواده که مشکوک به بیماری ژنتیکی بوده است، فوت شده و تا زمان قبل از فوت مورد بررسی ژنتیکی و شناسایی جهش قرار نگرفته است. همچنین در اغلب این موارد نمونه خون از افراد مبتلای فوت شده در دسترس نمی باشد. در چنین مواردی در صورتی که بر اساس شرح حال اخذ شده و آنالیز شجره نامه، شک قوی به ابتلای فرد فوت شده به بیماری ژنتیکی با الگوی اتوزومال مغلوب و یا وابسته به جنس وجود داشته باشد امکان استفاده از تکنیک های توالی یابی نسل جدید جهت بررسی وضعیت ناقلی والدین از نظر موتاسیون های شناخته شده مرتبط با بیماری وجود دارد.

محدودیت ها:

این بررسی فقط مختص بیماری های شناخته شده ای است که با الگوی وراثتی اتوزومال مغلوب و یا وابسته به جنس مغلوب به ارث می رسند و هیچ بیماری دیگری با سایر الگو های وراثتی در این آزمایش مورد بررسی قرار نمی گیرد.

  1.  در این آزمایش صرفاً جهش های شناخته شده بیماری زا و یا جهش هایی با بیماری زایی قطعی در ژن های مرتبط با بیماری موجود در خانواده که هر دو زوج ناقل آن ها باشند، بررسی می شوند و سایر واریانت ها (تغییرات) با بیماری زایی نامعلوم و یا جهش های ناشناخته تا این زمان مورد بررسی قرار نمی گیرند.
  2. در صورت عدم شناسایی جهش بیماری زا در این آزمایش، این نتیجه صرفاً منجر به کاهش ریسک از گروه پر خطر به گروه با خطر متوسط شده و به هیچ وجه تضمین کننده عدم ابتلای فرزندان بعدی به بیماری های ژنتیکی و ارثی نخواهد بود.
  3. از آنجایی که در این آزمایش صرفاً جهش های شناخته شده در ژن های مرتبط با بیماری موجود در خانواده بررسی و گزارش می شوند، حتی در صورت طبیعی بودن نتایج، همچنان این احتمال وجود دارد که زوجین، ناقل جهش های جدید (که تاکنون شناسایی نشده است) بوده و در نتیجه فرزندانشان در معرض خطر بیماری خواهند بود (به میزان ریسک پایه متناسب با ازدواج خویشاوندی).
  4. پوشش (Coverage) این تست ۱۰۰% نیست. به این معنی که ممکن است جهش بیماری زا در فرد مورد بررسی وجود داشته باشد اما این تکنیک به دلیل محدودیت های شناخته شده در آن، قادر به شناسایی جهش نباشد.
  5. این آزمایش برای تشخیص جهش های نقطه ای و حذف ها و مضاعف شدگی های کوچک DNA در مناطق کد کننده ژنوم (اگزون ها) و بخش اندکی از DNA غیر کد کننده همراه آنها (حدود ۲۰bp از هر طرف) طراحی شده است، بنابراین گزارش نهایی حاوی هیچ اطلاعاتی در مورد قسمت های دیگر ژن ها از جمله بخش های تنظیمی نیست.
  6. این آزمایش قادر به تشخیص افزایش تکرار های سه تایی و ناهنجاری های کروموزومی مانند اختلالات تعدادی و ساختاری کروموزوم ها و حذف ها و مضاعف شدگی های بزرگ DNA نمی باشد.
  7. توانایی این آزمایش برای تشخیص دادن واریانت های جزیی (به عنوان مثال موزاییسم سلول های سوماتیک) محدود است. واریانت هایی که در کمتر از ۵۰% از سلول های هسته دار بیمار وجود داشته باشند، قابل تشخیص نیستند.

بررسی وضعیت ناقلی زوجین در ازدواج خویشاوندی

مواردی وجود دارد که افراد دارای نسبت خویشاوندی با هم ازدواج کرده و به دلیل ریسک پایه بالای محاسبه شده برای احتمال ابتلای فرزندان به بیماری های ژنتیکی, ناهنجاری ها و عقب ماندگی ها، مایل هستند قبل از اقدام به بچه دار شدن از میزان احتمال ناقل بودن خود برای موتاسیون های عامل این نوع بیماری ها و ناهنجاری ها مطلع شوند.

در این موارد امکان غربالگری ژنتیکی و تعیین وضعیت ناقلی زوجین از نظر موتاسیون های شناخته شده مرتبط با بیماری های اتوزوم مغلوب با استفاده از تکنیک نسل جدید تعیین توالی وجود دارد.

در این تست وضعیت ناقلی زوجین از نظر دو گروه از بیماری های زیر مورد بررسی قرار می گیرند:

بیماری های شایع توصیه شده توسط ACMGG/ACOG شامل:

  • هموگلوبینوپاتی ها
  • آتروفی عضلانی نخاعی
  • فیبروزکیستیک
  • سندرم Xشکننده

اختلالات ژنتیک شناخته شده دارای الگوی وراثت اتوزومال مغلوب و وابسته به جنس مغلوب. در این تست در مجموع تعداد ۴۲۱۰ ژن شناخته شده مرتبط با بیماری ها مورد آنالیز قرار می گیرند. این ژن ها شامل موارد زیر می باشند:

گروه بیماری ها تعداد ژن ها
ناتوانی ذهنی و تاخیر تکامل ۱۴۳۱
اختلالات نورولوزژک ۷۵۱
اختلالات متابولیسم ارثی ۷۰۴
دیسفورفیسم و دیسپلازی ۵۱۹
اختلالات قلبی- عروقی ۴۱۸
اختلالات کلیوی ۴۱۱
اپی لپسی ۴۰۷
اختلالات هماتولوژیک ۳۹۴
اختلالات غدد درون ریز ۳۳۹
اختلالات پوستی ۳۲۳
بیماری های ارثی چشم ۳۱۶
اختلالات سیستم ایمنی ۲۷۸
اوتیسم ۲۳۶
اختلالات گوارشی ۲۱۴
نقص شنوایی ۲۰۵
آتاکسی های ارثی ۱۷۶
دیسپلازی اسکلتال ۱۷۲
 اختلالات تنفسی ۱۳۱
اختلالات کانال های یونی ۵۹

محدودیت ها:

 این بررسی فقط مختص بیماری های شناخته شده ای است که با الگوی وراثتی اتوزومال مغلوب و یا وابسته به جنس مغلوب به ارث می رسند و هیچ بیماری دیگری با سایر الگوهای وراثتی در این آزمایش مورد بررسی قرار نمی گیرد.

  1. در این آزمایش صرفاً جهش های شناخته شده بیماری زا و یا جهش هایی با بیماری زایی قطعی که هر دو زوج ناقل آن ها باشند، بررسی می شوند و سایر واریانت ها (تغییرات) با بیماری زایی نامعلوم و یا جهش های ناشناخته تا این زمان مورد بررسی قرار نمی گیرند.
  2. در صورت عدم شناسایی جهش بیماری زا در این آزمایش، این نتیجه صرفاً منجر به کاهش ریسک از گروه پرخطر به گروه با خطر متوسط شده و به هیچ وجه تضمین کننده عدم ابتلای فرزندان این خانواده به بیماری های ژنتیکی و ارثی نخواهد بود.
  3. از آنجایی که در این آزمایش صرفاً جهش های شناخته شده بررسی و گزارش می شوند، حتی در صورت طبیعی بودن نتایج، همچنان این احتمال وجود دارد که زوجین، ناقل جهش های جدید (که تاکنون شناسایی نشده است) بوده و در نتیجه فرزندانشان در معرض خطر بیماری خواهند بود (به میزان ریسک پایه متناسب با ازدواج خویشاوندی).
  4. پوشش (Coverage) این تست ۱۰۰% نیست. به این معنی که ممکن است جهش بیماری زا در فرد مورد بررسی وجود داشته باشد اما این تکنیک به دلیل محدودیت های شناخته شده در آن، قادر به شناسایی جهش نباشد.
  5. این آزمایش برای تشخیص جهش های نقطه ای و حذف ها و مضاعف شدگی های کوچک DNA در مناطق کد کننده ژنوم (اگزون ها) و بخش اندکی از DNA غیر کدکننده همراه آنها (حدود ۲۰bp از هر طرف) طراحی شده است، بنابراین گزارش نهایی حاوی هیچ اطلاعاتی در مورد قسمت های دیگر ژن ها از جمله بخش های تنظیمی نیست.
  6. این آزمایش قادر به تشخیص افزایش تکرارهای سه تایی و ناهنجاری های کروموزومی مانند اختلالات تعدادی و ساختاری کروموزوم ها و حذف ها و مضاعف شدگی های بزرگ DNA نمی باشد.
  7. توانایی این آزمایش برای تشخیص دادن واریانت های جزیی (به عنوان مثال موزاییسم سلول های سوماتیک) محدود است. واریانت هایی که در کمتر از ۵۰% از سلول های هسته دار بیمار وجود داشته باشند، قابل تشخیص نیستند.

 

 

X