تعیین HLA با استفاده از تکنیک نسل جدید تعیین توالی (HLA-NGS)

  • 11 مهر, 1398
  • بازدید : 1,154

 هم زمان با معدود مراکز پیشرفته در جهان این تکنیک برای نخستین بار در کشورمان در موسسه نسل امید راه اندازی گردید. هنگام پیوند اعضا از فردی به فرد دیگر احتمال ایجاد پاسخ ایمنی و در نتیجه رد پیوند وجود دارد. این شیوه از تعیین آنتی ژن لوکوسیت انسانی که با روش NGS انجام می شود امکان تعیین HLA را با بالاترین دقت فراهم می کند و در نتیجه امکان موفقیت پیوند بسیار افزایش پیدا می کند.

 این تکنولوژی جدید قادر به تعیین HLA با حد تفکیک بالا و به صورت ۸- digit از طریق به کارگیری تکنیک NGS می باشد. این شیوه در بهمن ماه سال ۹۴ برای اولین بار در کشور در موسسه پزشکی نسل امید راه اندازی شد و طی فرآیند اعتبارسنجی از طریق بررسی نمونه هایی با HLA شناخته شده، حساسیت و اختصاصیت بالای تکنیک مورد تایید قرار گرفت. کلیه مراحل این تکنیک از ابتدا تا انتها بدون نیاز به ارسال نمونه یا داده به خارج از کشور، با استفاده از فن آوری داخل کشور به انجام رسیده است. این فناوری که در کشورهای منطقه نیز تاکنون راه اندازی نگردیده و در سطح جهانی نیز تنها مراکز معدودی به آن دسترسی دارند، علاوه بر آنکه یک دست آورد بزرگ فناوری در کشور محسوب می گردد، فرصتی را برای بیماران و یا سازمان های مرتبط فراهم می آورد تا بدون نیاز به ارسال نمونه به خارج از کشور (که متضمن آسیب های گوناگون به حقوق بیماران، نظام سلامت و وجهه علمی کشور خواهد بود) از این فن آوری برخوردار گردند.

 آنتی ژن های گلبول سفید انسانی که به اختصار HLA خوانده می شوند، پروتیین ها یا مارکر هایی هستند که بر روی اغلب سلول های بدن انسان وجود دارند و سیستم ایمنی انسان از طریق این آنتی ژن ها می تواند سلول های خودی را از سلول های بیگانه تشخیص دهد. از این رو، یکی از شرایط اصلی در پیوند، مشابهت و مطابقت HLA دهنده پیوند با گیرنده پیوند می باشد تا سیستم ایمنی سلول های گیرنده را به عنوان سلول خارجی شناسایی نکرده و موجب رد پیوند و یا دیگر عوارض مربوط به آن نشود. به همین دلیل است که یکی از کاربرد های اصلی تعیین HLA در انسان، یافتن دهنده های مناسب با HLA تطابق یافته جهت پیوند مغز استخوان در مواردی چون بیماری های خونی، بیماری های متابولیک، اختلالات نقص ایمنی و یا نارسایی مغز استخوان به دنبال شیمی درمانی می باشد. به عبارت دیگر، هدف از آزمایش تعیین HLA در فرد نیازمند پیوند، انتخاب دهنده مناسب دارای HLA تطابق یافته با گیرنده پیوند می باشد. چرا که تطابق میان HLA دهنده و گیرنده پیوند از سویی موجب افزایش احتمال موفقیت پیوند شده و از سویی دیگر خطر عوارض پیوند مانند واکنش بافت دهنده علیه میزبان را که گاهی نیز می تواند بسیار خطرناک باشد، کاهش می دهد.

 مارکر های HLA بسیار زیاد و متعدد می باشند. اما معمولا جهت مطابقت دادن HLA گیرنده و دهنده، تعداد مشخصی از این مارکر ها مورد بررسی قرار می گیرند. مارکر هایی که به طور شایع تر در این آزمایش ها مورد بررسی قرار می گیرند عبارتند از: مارکر A ،B ،C ،DRB1 و DQ. در این میان اغلب ۴ مارکر اول مدنظر می باشند اما گاهی نیز مارکر پنجم مورد آزمایش قرار می گیرد. اما به طور کلی، دهنده های بزرگسال می بایست حداقل برای ۳ مارکر از ۴ مارکر اول مطابقت داشته باشند. بدیهی است هر چه تعداد مارکر های مطابق بیشتر باشند، احتمال موفقیت پیوند بیشتر می شود.

 همان گونه که در بالا توضیح داده شد، تعداد ژن های کد کننده مارکر های HLA زیاد بوده و از سویی گوناگونی (پلی مورفیسم) بسیار زیادی نیز در هر یک از ژن های فوق از نظر توالی ژنی بین افراد مختلف جامعه دیده می شود. از این رو، تعیین HLA از دیرباز به دلیل متعدد بودن ژن ها، بزرگی منطقه ژنومیک در برگیرنده ی آن ها، شباهت این منطقه به سایر نواحی ژنوم و نیز تعدد بسیار زیاد آلل های شناسایی شده در هر ژن، از نظر فنی دچار محدودیت های تکنیکی و تشخیصی بوده است. چرا که با تکنیک های معمول ژنتیکی، تعیین توالی ژن های مختلف و حتی مناطق مختلف هر ژن نیازمند آزمایش های متعدد بوده است و با توجه به محدودیت های مذکور، در بسیاری از موارد تعیین HLA به طور کامل و با حد تفکیک بالا انجام نمی شده است که این موضوع به خودی خود به عنوان یکی از دلایل رد پیوند و یا سایر عوارض پیوند مطرح بوده است. اما با معرفی تکنیک نسل جدید تعیین توالی (NGS) امکان تعیین HLA از طریق تعیین توالی همه نواحی کد کننده و غیر کد کننده هر ۵ ژن مذکور با حد تفکیک و دقت بالا (۸-digit) در یک نوبت آزمایش فراهم شده است.

Instagram
X