روش هاى سریع تشخیص ژنتیکی قبل از تولد

  • 15 مهر, 1398
  • بازدید : 2,156
Instagram

در صورت گزارش نتیجه پرخطر در روش های غربالگری اختلالات کروموزومی یا وجود علایمی از اختلالات کروموزومی در سونوگرافی جنین، در اغلب موارد توصیه می شود با انجام روش های تشخیصی، وضعیت کروموزومی جنین بررسی و تعیین شود. این تست های تشخیصی بر روی نمونه های جنینی حاصل از روش نمونه گیری از پرزهای جفتی (CVS) و یا نمونه گیری از مایع آمنیوتیک اطراف جنین (آمنیوسنتز) قابل انجام است.

انواع تست‏ هاى تشخيصى ژنتيك روی نمونه جنین بعد از تست اوليه غربالگري

  • تست QF-PCR

  • تست MLPA

  • کاریوتایپ

  • هیبریداسیون فلورسانت درجا (FISH)

تکنیک QF-PCR :

 در طی سال های اخیر تکنیک فلورسنت کمی (PCR (QF-PCR برای تشخیص سریع پیش از تولد آنیوپلوییدی های کروموزومی شایع به کار گرفته شده است. در این روش تکرار های کوتاه STR یا مارکرهای موجود بر روی DNA کروموزوم های ۱۳، ۱۸ و ۲۱ تکثیر شده، با نشانگرهای فلورسنتی نشانه گذاری شده و مقدار آن با الکتروفورز اندازه گیری می شود.

فواید به كارگيرى تكنيك QF-PCR:

  • این تکنیک با حساسيت و اختصاصيت بالا ناهنجارى هاى كروموزومى کروموزوم های ۱۳،۱۸ و ۲۱ را تشخيص می دهد.
  • در روش QF-PCR بر خلاف روش کاریوتایپ نيازى به كشت سلول هاى آمنيون نمى باشد لذا در هزينه و زمان صرفه جویی خواهد شد.
  • هزينه كم این تست، تشخيص پيش از تولد سريع را براى كليه باردارى ها امكان پذير مى سازد. به همين علت اضطراب حاصل از انتظار دراز مدت والدين براى تكميل نتايج آزمايش كاريوتايپ را كاهش داده است.
  • اين روش داراى حساسيت بسيار بالايى است و در نتيجه نمونه بسيار كمى مورد نياز است.
  • کارایی این تکنیک تاثیر پذیر از سن جنینی نیست و در هر زمان از بارداری قابل انجام است.

محدودیت های تکنیک QF-PCR:

  • در این روش موزاییسم قابل تشخیص نیستند.
  • قدرت تشخیص اختلالات در کروموزوم‌ های دیگر به غیر از کروموزوم‌های ١٣، ١٨ و ٢١ را ندارد.
  • QF-PCR روش قابل اطمینان برای تشخیص حذف ها نمی باشد.

تکنیک MLPA:

 این تکنیک نیز یک روش سریع برای تشخیص پیش از تولد آنیوپلوییدی های کروموزومی شایع می باشد. در این روش با طراحی مجموعه ای از پروب ها که هر کدام مکمل ناحیه مشخصی از ژنوم می باشند، تعداد نسخه ژنی و حذف و اضافه شدگی ها (deletions and duplication) در یک منطقه را می توان مشخص نمود. اساس این روش بر پایه هیبرید شدن هر جفت پروب با توالی مشخصی در ژنوم به صورت اختصاصی می باشد.

فواید به کارگیری تکنیک MLPA:

  •  مزیت اصلی این آزمایش‌ ها امکان جواب‌ دهی در زمانی کوتاه است. همچنین برخورداری از حساسیت و اختصاصیت بالا و عدم تأثیر پذیری از سن بارداری نیز از جمله مزایای مهم این تکنیک محسوب می‌شود.

محدودیت های تکنیک MLPA:

  • در این روش موزاییسم قابل تشخیص نیستند.

تکنییک FISH:

 در تکنیک FISH  از انواع مختلف پروب های نشاندار شده با رنگ فلورسنت و از جنس DNA و مکمل مناطق خاصی از کروموزوم استفاده می شود. این پروب ها به طور اختصاصی به محل خود می چسبند. در صورت عدم وجود آنیوپلوییدی از هر پروب دو نشان، در صورت وجود تریزومی سه نشان و در صورت وجود منوزومی یک نشان مشاهده می گردد.

 این تکنیک یکی از روش هایی است که می تواند برای تشخیص آنیوپلوییدی‌ های شایع کروموزوم‌ های ۱۳، ۱۸، ۲۱، X و Y مورد استفاده قرار بگیرد.

فواید تکنییک FISH برای تشخیص ژنتیکی قبل از تولد:

  •  این تکنیک روشی مناسب و قابل اطمینان برای تشخیص ناهنجاری های ساختاری و تعدادی کروموزوم ها می باشد.

معایب تکنییک FISH برای تشخیص ژنتیکی قبل از تولد:

  • این روش گران و پر هزینه می باشد.
  • این روش قادر به شناسایی حذف و اضافه شدگی های کوچک نمی باشد.
  • آماده شدن نتیجه تست مدت زیادی طول می کشد.
بر روى چه نمونه هاي تست QF-PCR و MLPA صورت مى گيرد:

 این تست بر روی نمونه مایع آمنیوتیک و پرزهای جفتی قابل انجام می باشد.

 پرزهاى جفتی يا مايع آمنيوتيک در داخل لوله های مخصوص، با برچسب نام و مشخصات نمونه به همراه نمونه خون وريدى مادر (۵ تا ۱۰ ميلى ليتر در لوله آغشته به ماده ضد انعقاد EDTA) مى بايست به آزمايشگاه ارسال گردد. دربرخى موارد كه نتيجه آزمايش مبهم است نمونه خون مادرى براى تشخيص بهتر مورد استفاده قرار مى گيرد.

انجام همزمان QF-PCR و MLPA:

 توجه به این ‌نکته لازم است که در حال حاضر اخذ مجوز ختم بارداری از طریق پزشکی قانونی تنها با در دست داشتن نتیجه ی QF-PCR میسر نیست، اما چنانچه نتیجه ی حاصله توسط تکنیک دیگری نظیر MLPA  تایید گردد، امکان ارایه مجوز ختم بارداری وجود خواهد داشت.

 توصیه: در شرایطی که زمان برای ختم بارداری واقعاً محدود باشد، توصیه می‌شود آزمایشQF-PCR و MLPA به صورت هم زمان با کشت کروموزومی درخواست شود.

اندیکاسیون های در خواست تست QF-PCR و MLPA:

  • نتیجه ی غربالگری و یا سونوگرافی به ‌طور مشخص ریسک وجود اختلالات تعدادی را در یکی از کروموزوم‌ های نام برده مطرح کند.
  • سن بارداری از ١٧ هفته ی کامل گذشته باشد، زمان کافی برای دریافت مجوز ختم بارداری پس از آماده شدن جواب کشت کروموزومی در اختیار نخواهد بود. لازم به ذکر است که صدور مجوز ختم بارداری جنین مبتلا متضمن رعایت موازین قانونی و شرعی بوده و با محدودیت های زمانی خاص مواجه می باشد.

X